روستای پیتسرا و کرمون

بزرگ ترین دهانه ی غار طبیعی دنیا به نام اسپهبد خورشید ،  در ارتفاعات کوه البرز و تنگه ی تلاقی رود ( دوآب ) در استان مازندران  به فاصله ی یک و نیم کیلومتر از جاده ی سواد کوه به تهران برروی کوهی به نام خطیر کوه  واقع شده است . در سال 1335 توسط غار شناسان ایرانی باز شناسی شد . غار به شکل تالار و دایره ای شکل است که75/19 متر درازا و 35/14 متر پهنا و 15 متر بلندی دارد . طاق این غار با 80 متر پهنا و 80 متر بلندی جزو طاق های معروف جهان به شمار میاید . در داخل طاق نما های غار ، قلعه ، برج ، آتشکده ، آب انبار ، حمام و تنور وجود دارد . که به سبکی بسیار زیبا و با سنگ و ساروج ساخته شده است . از نکات حیرت انگیز این غار ورودی آب به داخل غار است . که ا زبالا دست روستای ( کمر پشت ) مسیر سنگی را به صورت جوی آب در آورده واب را از داخل سنگ ها با مسافت زیاد به غار می آوردند . هنوز هم آثار ورودی آب مشخص است . شگفت انگیز تر از آن ، طرح خروجی فاضلاب این غار است که از غار به صورت زیر زمینی وارد رودخانه میشود به گفته زنده یاد پرفسور ( آریا پارت شروین باو ند ) این غار دری داشت سنگی به وزن 700 من که با خاصیت مکانیکی باز و بسته می شد به طوری که 500 نفر از بیرون و 50 نفر از درون این در را باز و بسته می کردند . اما به گفته پرفسور ( دیوید  بیلوار ) ایران شناس دانشگاه ( کمبریج ) این غار دری سنگی داشت که با آب اسیاب باز و بسته میشد . این در در زیر خاک مدفون شده است . طوری که راه خروجی غار را بسته نگه داشته است .

افسوس و صد هزار افسوس از بی توجهی میراث فرهنگی مازندران ، نسبت به حفظ و مرمت آثار و ابنیه ی باقیمانده در این غار ، حفاری های سوداگران زیر خاکی ها خود یکی داستان است پر آب چشم . طبیعت منحصر به فرد منطقه و زیبایی فوق العاده ی این غار هر بیننده را به شگفتی وامیدارد . اگر توجهی اندک به این غار شود بهترین مکان برای جذب توریست می شود .

معرفی مسیر دیواره نوردی خورشید و غار اسپهبد خورشید

«تنها صعودکنندگان می توانند عظمت مسیر خورشید و غار اسپهبد خورشید را درک کنند»

معرفی مسیر خورشید:      

نام منطقه:        خطیرکوه

مبدا صعود:     سه راه خطير كوه ، بعداز دوآب

نام دیواره:       طاق غار - قلعه اسپهبد خورشید

نام مسیر:         خورشید

نوع سنگ:      آهکی

نوع صعود:      مصنوعی

طول مسیر:      100متر

درجه سختی:   TD (خیلی سخت و دشوار)

درجه ایمنی:A1    (به لحاظ ایمنی مسیر)

تعداد کارگاه:  5 عدد

میانی ها:          85 عدد رول هیلتی 10 میل

ارتفاع مسیر:    80 متر

محل بیواک:    پای دیواره (قسمت مخازن و بالای پی های ساروجی)

تجهیزات:        تجهیزات صعود مصنوعی دیواره

بهترین زمان صعود: فصل تابستان

سریع ترین زمان صعود: 6 ساعت

وضعيت آنتن دهي موبايل: دارد (همراه اول – ایرانسل)

مختصات جغرافیایی:N: 00 00 00      E: 00 00 00

تاریخ گشایش: سال 86 به مدت یک سال در برنامه هاي متوالي

تیم گشایش مسیر: داوود لشکری ، پرویز حبیبی ، زنده یاد علی اکبر ابراهیم پور و همراهی عده ای از کوهنوردان شهرستان ساری

گزارش از: کمیل قاسم پور و توضیحات پایانی برگرفته از کتاب خورشید به تالیف محمد کشاورز دیوکلایی

توضیحات: زمانی می توان عظمت غار اسپهبد خورشید را کاملا حس کرد که مسیر شاهنشین غار و یا مسیر دیواره نوردی خورشید را صعود نمائید و همچنین با صعود از این مسیر رکاب خور خورشید می توانید درک کنید که کسانی که در گشایش این غار تلاش نمودند با توجه به شرایط منطقه اهم از دشواری مسیر دسترسی به دهانه ، نبود چهارپا برای حمل بار ، نداشتن دلر شارژی و همچنین سطح دیواره نوردی آن زمان در استان و نبود امکانات دیگر ، چه سختی هایی را برای گشایش این مسیر رکاب خور در شیب منفی طاق تحمل نمودند.

دهانه غار از بزرگترین دهانه های غار در دنیا می باشد و شیب منفی ، مسیر آن را جزئی از بزرگترین و مشکلترین مسیرهای رکاب خور ایران قرار می دهد.

دسترسی به دهانه غار: برای رسیدن به غار از سمت چپ دهانه از میدان تیر ، مسیر کوهپیمایی خود را شروع کنید و با کمی ارتفاع گرفتن به پاکوب کاملا مشخصی بر می خورید که شما را در شیب تند و گذر از باریکه راه ها به دهانه می رساند.

دسترسی به پای مسیر خورشید: برای رسیدن به شروع مسیر خورشید می توانید به سمت چپ دهانه ، به قسمت مخازن بروید. (لطفا در پیمایش این قسمت احتیاط کامل را بعمل آورید) در این قسمت با مجهز شدن به تجهیزات فنی ، مسیری دسترسی به طول 20 متر را که در چند متر اول بصورت ابزار گذاری و در انتها با میانی گرفتن از دو بولت 10 و در نهایت وقتی به سکوی میانی دهانه می رسید کارگاه زنجیر را مشاهده می کنید که انتهای مسیر دسترسی است و همچنین دیگر دوستان می توانند این مسیر را بصورت قرقره ای صعود کنند. از کارگاه زنجیر به کارگاه اول مسیر خورشید ، بستری سست ساروجی با شیب کم به طول تقریبی 10 متر وجود دارد که می توانید برای بالا بردن ایمنی دیگر نفرات این قسمت از مسیر را طناب ثابت قرار دهید.

«دلیلی که باعث شد مسیر دسترسی برای رسیدن به شروع مسیر خورشید ایجاد گردد پرهیز از صعود پی ساروجی سمت راست مسیر که باعث میشد درطول زمان با گذر بازدیدکنندگان، بنا تخریب و خطر ریزش سنگ بوجود آید»

شرح مختصر از صعود مسیر خورشید: در مجموع هر 5 طول مسیر خورشید دشواری خاص خود را دارد که از این میان دشواری صعود طول اول و پنجم و طولانی بودن طول چهارم به سختی مسیر افزوده است

- از سختی های مسیر طول اول می توان فاصله زیاد چند رول اول و کارگاه معلق اول را ذکر کرد
- طول دوم و سوم دشواری خاصی ندارند و همچنین شرایط کارگاه ها نیمه راحت هستند
- از سختی های مسیر طول چهارم می توان طولانی بودن مسیر را ذکر کرد و همچنین معلق بودن بر روی بیشتر بولت ها و کارگاه معلق را هم در طول چهارم و هم طول پنجم تجربه کنید

تاریخچه شناخت غار اسپهبد خورشید و آخرین اقدامات انجام شده در راستا شناخت غار :

 سامان سورتیچی می نویسد : از راه قلعه دیو سفید یعنی 10 کیلومتری جاده آسفالته کنونی دوآب – ورسک دست یافتنی است. از این محل راهی به سمت چپ منشعب می شود که پس از پیمودن حدود 1500 متر ما را به طاقی عظیم و طبیعی می رساند. این طاق در دیواره ای تپه صخره ای به ارتفاع حدود 350 متر از جاده آسفالته ایجاد شده است. اختلاف رنگ دیواره صخره ای با محیط خود از کیلومترها فاصله قابل دیدن است. (49:1381)

هیات غارشناسان ایران ، نخستین گروهی بودند که در سال 1337 به این غار صعود کرده و بخشهایی از آن را شناسایی کردند. این گروه به سرپرستی چنگیز شیخلی به شناخت دقیق این غار پرداختند. پلان و نمایی از غار و بقایای معماری آن را شیخلی طراحی کرد.

پس از آن تا سال 1388 گروه های فراوانی به غار صعود کردند.

طی برداشت های میدانی انجام شده توسط داوود لشکری (از سنگ نوردان استان مازندران) ارتفاع دهانه غار 100 متر و قطر افقی آن نیز 85 متر است.

بررسی های بیشتر برای شناخت معماری غار اسپهبد خورشید از سال 1387 آغاز شد. شناسایی و برداشت معماری جبهه غربی دهانه غار ، که شامل دو فضای اصلی و در بخش هایی بقایای نامفهوم معماری بوده است ، نخستین اقدامات انجام شده بود. مهمترین بخش این جبهه از دهانه غار ، شاهنشین است که در بالاترین قسمت قرار دارد. با توجه به تخریب ها و آسیب های وارده (چه طبیعی و چه انسانی) شناخت بیشتر از وضع موجود فضاهای معماری ، ضروری به نظر می رسد.

برای شناسایی دقیق تر معماری فضاهای بیرونی و داخلی غار گروه کوهنوردی بیگوال به سرپرستی داوود لشکری و اعضای تیم در بخش فنی : پرویز حبیبی ، مرحوم علی اکبر ابراهیم پور ، کمیل قاسم پور ، حدیث نظرزاده ، میلاد احسانی ، محمد آهنگر بودند و همچنین وظیفه شناسایی و بخش میدانی این پروژه به عهده نگارنده (یکی از اعضا پروژه قلعه های مازندران) بود.

«برای دریافت اطلاعات کامل از فضای داخلی غار و معماری بنا به کتاب خورشید – محمد کشاورز دیوکلایی مراجعه فرمائید»

نام انگلیسی:  Espahbod Khorshid Cave    نام فارسی : غار اسپهبد خورشید

اين غار، در ارتفاعات و تنگة تلاقي دو رود «دوآب» واقع شده و به وسيلة غارشناسان ايراني در سال 1335 کشف گرديده است. غار به شکل تالاري ساده و دايره‌اي شکل است که 75/19 متر درازا، 35/14 متر پهنا و 15 متر بلندي دارد. اين غار طاقي با 80 متر پهنا و 80 متر بلندي دارد که از جمله طاق‌هاي معروف جهان به شمار مي‌رود. این غار بر سینه خطیرکوه قرار داشته و در متون تاریخی به نام طاق عایشه گرگیلی دژ نیز خوانده شده‌است. در زبان مردم منطقه سوادکوه این غار به نام لاپ کمر معروف است. همچنین مردم روستای خطیرکوه و روستاهای اطراف این غار را به نام «دیوکالی» به معنای «غار دیو» می شناسند.
در کنار غار، قلعه و برج مخروبه‌اي وجود دارد که به سبکي بسيار زيبا و با سنگ و ساروج ساخته شده و روي آن نيز با گچ ظريف کاري شده است. نام ديگر اين غار «دژ افسانه‌اي» است و ظاهراً از مراکز دفاعي اسپهبدان مازندران در دوران گذشته بوده است.

قوس دهانه غار، یکی از عظیم‌ترین دهانه‌های غار طبیعی دنیا است. طول قوس طاق طبیعی و عظیم غار چهل متر بوده و درون غار بصورت تالاری بیضی شکل به درازای ۷۵، عرض ۲۵ و ارتفاع ۱۵ متر است. در برابر غار دیواری با سنگ و ساروج چیده شده و تا مدخل آن ادامه دارد. بنای این دیوار به دوره ساسانیان باز می‌گردد. در مقابل غار پرتگاه مهیبی قرار دارد که ورود به آن را بسیار مشکل می‌سازد. به دلیل وجود آب آشامیدنی در غار، در گذشته امکان مقاومت به مدت طولانی در آن وجود داشته‌است.

داخل غار دارای اتاق‌هایی است که قدمت ساخت آن‌ها به دوره ساسانیان باز می‌گردد. این غار در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد و برای ثبت جهانی آن نیز پرونده‌ای تشکیل گردیده‌است. با این وجود تمرینات نظامی و معدن ماسه فعال در مجاورت آن، در حال لطمه زدن به آن می‌باشد. این غار به عنوان دژی طبیعی، همواره مورد استفاده اسپهبدان طبرستان بوده‌است. در صدر اسلام و همزمان با شورش مردم طبرستان، این غار مامن ونداد هرمز بود.

در سال ۷۶۱ میلادی، اسپهبد خورشید، نوهٔ اسپهبد فرخان بزرگ از خاندان گاوبارگان، بر منطقه مازندران حکومت می‌کرد. همزمان، مهدی پسر منصور عباسی حاکم ری شد و تصمیم گرفت پس از سالها مازندران را به تسخیر اعراب درآورد. مهدی با نیرنگ از در دوستی با اسپهبد خورشید درآمد و ضمن ارسال هدایایی، از او خواست تا اجازه دهد قسمتی از لشکریانش از تنگه رود طالار گذشته و از راه دریا به خراسان بروند. اسپهبد خورشید فریب این نیرنگ را خورد و اجازه عبور را صادر نمود. مهدی، دو سپاه را از گرگان و شاه‌کوه روانه نمود و آمل را تصرف نمود. اسپهبد خورشید که غافلگیر شده بود، همسر و ثروتش را در این غار گذاشت و برای تهیه سپاه به دیلمستان رفت.

سپاه اعراب به مدت سه ماه در پایین غار بودند و به فکر چاره برای نفوذ به این غار بودند. سرانجام با مسموم کردن سرچشمه‌های آب غار موفق شدند «بانو نی‌کلا» همسر اسپهبد خورشید را به همراه دخترانش به قتل برسانند. اسپهبد خورشید در بازگشت با پنجاه هزار سپاهی، هنگامی که شایعه اسارت همسر و فرزندانش را شنید، خودکشی کرد.

در باره وجه تسمیه «طاق عایشه گرگیلی دژ» چنین نقل شده‌است که در دوره اسلامی زنی به نام عایشه در این دژ متحصن شده بود و جمعی از دزدان و راهزنان را به دور خود جمع کرده بود و کرکیل (غارت) می‌کردند از این جهت آن را عایشه کرکیل دژ گفته‌اند. همچنین در نزدیکی این غار بقایای قلعه‌ای قرار دارد که به قلعه باجیگران معروف است.

بزرگ ترین دهانه ی غار طبیعی دنیا به نام اسپهبد خورشید ،  در ارتفاعات کوه البرز و تنگه ی تلاقی رود ( دوآب ) در استان مازندران  به فاصله ی یک و نیم کیلومتر از جاده ی سواد کوه به تهران برروی کوهی به نام خطیر کوه  واقع شده است . در سال 1335 توسط غار شناسان ایرانی باز شناسی شد . غار به شکل تالار و دایره ای شکل است که75/19 متر درازا و 35/14 متر پهنا و 15 متر بلندی دارد . طاق این غار با 80 متر پهنا و 80 متر بلندی جزو طاق های معروف جهان به شمار میاید . در داخل طاق نما های غار ، قلعه ، برج ، آتشکده ، آب انبار ، حمام و تنور وجود دارد . که به سبکی بسیار زیبا و با سنگ و ساروج ساخته شده است . از نکات حیرت انگیز این غار ورودی آب به داخل غار است . که ا زبالا دست روستای ( کمر پشت ) مسیر سنگی را به صورت جوی آب در آورده واب را از داخل سنگ ها با مسافت زیاد به غار می آوردند . هنوز هم آثار ورودی آب مشخص است . شگفت انگیز تر از آن ، طرح خروجی فاضلاب این غار است که از غار به صورت زیر زمینی وارد رودخانه میشود به گفته زنده یاد پرفسور ( آریا پارت شروین باو ند ) این غار دری داشت سنگی به وزن 700 من که با خاصیت مکانیکی باز و بسته می شد به طوری که 500 نفر از بیرون و 50 نفر از درون این در را باز و بسته می کردند . اما به گفته پرفسور ( دیوید  بیلوار ) ایران شناس دانشگاه ( کمبریج ) این غار دری سنگی داشت که با آب اسیاب باز و بسته میشد . این در در زیر خاک مدفون شده است . طوری که راه خروجی غار را بسته نگه داشته است .

افسوس و صد هزار افسوس از بی توجهی میراث فرهنگی مازندران ، نسبت به حفظ و مرمت آثار و ابنیه ی باقیمانده در این غار ، حفاری های سوداگران زیر خاکی ها خود یکی داستان است پر آب چشم . طبیعت منحصر به فرد منطقه و زیبایی فوق العاده ی این غار هر بیننده را به شگفتی وامیدارد . اگر توجهی اندک به این غار شود بهترین مکان برای جذب توریست می شود .

منبع:

http://hefazatazmohitzist.persianblog.ir/post/27/

http://www.irandeserts.com/content/%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87_%DA%A9%D9%88%DB%8C%D8%B1/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/%D8%BA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D9%87%D8%A8%D8%AF_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF%D8%8C_%D8%AF%D9%88%D8%A2%D8%A8.htm

http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%BA%D8%A7%D8%B1_%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D9%87%D8%A8%D8%AF_%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF

http://www.chakad-sari.ir/